İhbar Tazminatı Nedir? Neden Ödenir?
İş sözleşmesi belirsiz süreli olan bir işçinin veya işverenin, sözleşmeyi sonlandırmak istediğinde bunu karşı tarafa kanunda belirtilen süreler kadar önceden bildirmesi gerekir. Buna ihbar öneli (süresi) denir.
İşverenin, işçiyi işten çıkaracağını önceden bildirmemesi veya bu bekleme süresine uymadan işçiyi derhal işten çıkarması durumunda, işçiye bu sürenin ücretini peşin olarak ödemesi gerekir. İşte ödenen bu paraya ihbar tazminatı denir. Temel amaç; işçinin aniden işsiz kalarak maddi zorluk yaşamasını engellemek ve ona yeni bir iş bulması için zaman tanımaktır.
Çok Önemli Uyarı
"Bugün son günün, yarın gelme" denilerek işten çıkarıldığınızda, size uzatılan evraklara (özellikle ibranameye) imza atarken dikkatli olun. Geçmişe dönük "bildirim yapılmış" gibi gösterilen evrakları imzalamanız ihbar tazminatı hakkınızı tehlikeye sokabilir. İmza atmadan önce mutlaka hukuki görüş alın.
İhbar Tazminatı Alma Şartları Nelerdir?
İhbar tazminatına hak kazanılabilmesi için bazı koşulların bir arada bulunması gerekir:
- Belirsiz Süreli Sözleşme: Sözleşmenizin belirli bir bitiş tarihi olmamalıdır. (Belirli süreli sözleşmelerde kural olarak ihbar tazminatı olmaz.)
- Bildirimsiz (Habersiz) Fesih: İşverenin iş akdini yasal bildirim sürelerine uymadan derhal feshetmesi gerekir.
- Haklı Nedenin Bulunmaması: İşveren sizi ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller (İş Kanunu m. 25/II) gibi "haklı ve derhal fesih" nedenleriyle işten çıkarmamış olmalıdır.
Yasal İhbar Süreleri (Önelleri) Ne Kadardır?
İhbar süresi, işçinin o işyerindeki kıdemine (çalışma süresine) göre belirlenir. İş Kanunu Madde 17'ye göre bildirim süreleri şu şekildedir:
| Çalışma Süresi (Kıdem) | İhbar Süresi (Bildirim Öneli) |
|---|---|
| 0 aydan - 6 aya kadar | 2 Hafta (14 Gün) |
| 6 aydan - 1.5 yıla kadar | 4 Hafta (28 Gün) |
| 1.5 yıldan - 3 yıla kadar | 6 Hafta (42 Gün) |
| 3 yıldan fazla | 8 Hafta (56 Gün) |
İşveren bu süreyi kullandırmadan sizi işten çıkarırsa, tablodaki sürelere denk gelen maaşınızı "İhbar Tazminatı" olarak ödemek zorundadır.
İstifa Eden İşçi İhbar Tazminatı Alabilir Mi? (Çift Yönlü Kural)
İhbar tazminatı kuralı sadece işvereni değil, işçiyi de bağlar. Kendi isteğiyle (istifa ederek) işten ayrılan işçi kural olarak ihbar tazminatı alamaz. Dahası, eğer işçi yukarıdaki tablodaki bildirim sürelerine (Örn: 2 hafta önceden) uymadan "yarın gelmiyorum" diyerek işi bırakırsa, işveren mağdur olacağı için işveren işçiden ihbar tazminatı talep edebilir.
İstisna: İşçi, haklı nedenle (maaş alamama, mobbing vb.) sözleşmeyi derhal feshederse (istifa ederse) ihbar süresini beklemek zorunda değildir, ancak yine de ihbar tazminatı alamaz (kıdem tazminatını alır).
İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatında olduğu gibi ihbar tazminatında da hesaplama Giydirilmiş Brüt Ücret üzerinden yapılır. İşçinin çalışma süresine göre hak ettiği hafta sayısı (Örn: 8 hafta), haftalık brüt ücret ile çarpılır.
- Hesaplama sonucundan Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesintisi yapılır.
- Kıdem tazminatından farklı olarak, ihbar tazminatında bir "tavan" (üst sınır) kısıtlaması yoktur. Brüt maaşınız ne kadar yüksekse o miktardan hesaplanır.
