İşe İade Davası Nedir? Neden Açılır?
İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin, işveren tarafından geçerli ve haklı bir sebep gösterilmeden, sadece işverenin keyfi kararıyla veya asılsız bahanelerle işten çıkarılması durumunda fesih işleminin geçersiz sayılması ve işçinin eski işine geri dönmesi amacıyla açılan davaya işe iade davası denir.
İş Kanunu'nun temel amacı güçsüz olan çalışanı korumaktır. İşveren, "artık seninle çalışmak istemiyorum" diyerek bir çalışanı kapı önüne koyamaz. Performans düşüklüğü, ekonomik kriz gibi bahaneler sunuluyorsa, işveren bunları mahkemede somut delillerle ispatlamak zorundadır. İspatlayamazsa, işçiye yüklü tazminatlar ödemekle yüzleşir.
Çok Önemli: 1 Aylık Hak Düşürücü Süre
İşe iade davası açabilmek için iş akdinin feshedildiğinin size bildirildiği tarihten itibaren tam 1 ay (30 gün) içinde Zorunlu Arabulucuya başvurmanız şarttır. Bu süre 31. gün olursa hakkınızı tamamen kaybedersiniz. Fesih bildirimini aldığınız gün (veya işten çıkarıldığınız gün) derhal bir avukatla görüşmeniz hayati önem taşır.
İşe İade Davası Açmanın Şartları Nelerdir?
Her işten çıkarılan çalışan işe iade davası açamaz. İş Kanunu m.18'e göre iş güvencesi kapsamında sayılmanız ve bu davayı açabilmeniz için şu 4 şartın tamamının bir arada bulunması gerekir:
30 İşçi Şartı
Çalıştığınız işyerinde (veya işverenin aynı işkolundaki tüm şubeleri toplamında) en az 30 işçi çalışıyor olmalıdır.
6 Aylık Kıdem
İşyerindeki çalışma sürenizin (kıdeminizin) en az 6 ay olması gerekir. (Yeraltı işlerinde çalışanlar için bu şart aranmaz).
Belirsiz Süreli Sözleşme
İş sözleşmenizin süresiz (belirsiz) olması gerekir. (Bitiş tarihi baştan belli olan sözleşmelerde bu dava açılamaz).
Geçersiz Sebep
İşverenin sunduğu fesih gerekçesinin yasalara göre "geçerli veya haklı" bir sebebe dayanmıyor olması gerekir.
Dava Kazanıldığında Ne Olur? (Süreç)
İşe iade davasını (veya arabuluculuk sürecini) kazandığınızda mahkeme, işverenin fesih işlemini geçersiz sayar. Bu kararın kesinleşmesinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurarak "işime başlamak istiyorum" demeniz gerekir.
Bu başvuru sonrası işverenin önünde iki seçenek vardır:
- Seçenek A (İşe Başlatma): İşveren sizi eski işinize ve aynı şartlarla 1 ay içinde başlatır. Ayrıca mahkeme kararına istinaden içerideki haklarınız da ödenir.
- Seçenek B (Tazminat Ödeme): Çoğunlukla karşılaşılan durumdur. İşveren sizi işe geri almayı reddeder. Ancak bu reddetmenin çok ciddi bir hukuki ve mali cezası vardır. İşveren, aşağıdaki tazminat kalemlerini size ödemek zorunda kalır.
İşe İade Davasından Alınacak Tazminat Türleri
İşveren mahkeme kararına rağmen sizi işe başlatmazsa (veya arabulucuda anlaşılırsa), normal kıdem ve ihbar tazminatlarınıza ek olarak şu iki büyük tazminatı da size ödemek zorundadır:
1. Boşta Geçen Süre Tazminatı
Mahkeme sürecinde çalışmadığınız günlerin telafisi olarak işveren size en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer tüm haklarınızı ödemekle yükümlüdür. Bu tutar, dava bittiğindeki güncel emsal maaşınız üzerinden hesaplanır.
2. İşe Başlatmama Tazminatı
Mahkemenin işe iade kararına uymayan (sizi geri almayan) işveren, cezai bir yaptırım olarak işçinin kıdemine göre 4 ile 8 aylık ücreti tutarında ekstra bir işe başlatmama tazminatı ödemeye mahkum edilir.
