İşçi Alacakları Nelerdir?
İşçi alacakları davası; bir çalışanın işverene sunduğu emeğin karşılığı olan, ancak yasal süresi içinde ödenmeyen maddi hakların tahsil edilmesi için açılan bir davadır. Tazminat davalarından (kıdem/ihbar) farklı olarak, bu davaları açmak için işten ayrılmış olmanız gerekmez. Çalışmaya devam ederken de alacaklarınızı talep edebilirsiniz.
Kanunlarımıza göre başlıca işçi alacakları şunlardır:
Maaş (Ücret) Alacağı
Hiç ödenmeyen veya elden eksik ödenen aylık maaşlarınız.
Fazla Mesai Ücreti
Haftalık 45 saati aşan çalışmalarınızın %50 zamlı ücreti.
UBGT Ücreti
Ulusal bayram ve genel tatillerde (Örn: 1 Mayıs, 29 Ekim) çalışmanızın ek ücreti.
Hafta Tatili Ücreti
Haftada en az 1 gün dinlenme (izin) hakkınızın kullandırılmayıp çalıştırıldığınız günlerin ücreti.
Yıllık İzin Ücreti
İşten ayrıldığınızda kullanmadığınız yıllık izinlerinizin nakit karşılığı.
Prim ve İkramiyeler
Sözleşmede belirtilen veya işyerinde düzenli uygulanan ancak size verilmeyen primler.
Maaşın Elden Ödenmesi (Eksik Banka Yatırımı)
Türkiye'deki iş hayatında en yaygın karşılaşılan yasadışı uygulama; işçinin maaşının asgari ücret kısmının bankaya yatırılması, kalan kısmının ise elden (zarf içinde) verilmesidir. İşveren bunu SGK primlerini ve vergileri düşük ödemek için yapar. Ancak bu durum işçinin ileride alacağı kıdem tazminatının, işsizlik maaşının ve emekli maaşının çok düşük hesaplanmasına neden olur.
Eğer böyle bir durumda çalışıyorsanız veya işten ayrıldıysanız, mahkemede "Gerçek Ücretin İspatı" yöntemleriyle (emsal ücret araştırması, meslek odalarından bilgi alma ve şahit ifadeleriyle) asıl maaşınızı kanıtlıyor ve tüm alacaklarınızı bu gerçek, yüksek maaşınız üzerinden hesaplatarak alıyoruz.
UBGT (Bayram) ve Hafta Tatili Ücretleri
Birçok işçi dini ve milli bayramlarda veya haftalık dinlenme günlerinde (genelde Pazar) çalışmakta, ancak ay sonunda sadece normal maaşını almaktadır. İş Kanunu bu konuda çok nettir:
- Resmi Tatil (UBGT) Mesaisi: Ulusal Bayram ve Genel Tatil günlerinde (23 Nisan, Ramazan Bayramı vb.) işçi 1 saat bile çalışsa, o gün için işçiye normal yevmiyesine ilave olarak 1 tam yevmiye daha ödenmelidir. (Yani çift yevmiye alır).
- Hafta Tatili: İşçiye haftada en az kesintisiz 24 saat dinlenme izni verilmek zorundadır. Bu günde çalıştırılan işçinin ücreti, fazla mesai kuralları çerçevesinde zamlı olarak ödenir.
Çok Önemli: Maaşı Ödenmeyen İşçinin Hakları
İşvereniniz maaşınızı, primlerinizi veya fazla mesailerinizi ödemiyorsa, yasa size bu duruma katlanmak yerine iki güçlü silah verir:
- Haklı Nedenle Fesih (İstifa): Ücretiniz hiç ödenmez veya eksik ödenirse, iş sözleşmenizi derhal feshedebilir ve (1 yılı doldurduysanız) tüm kıdem tazminatınızı alabilirsiniz.
- İş Görmekten Kaçınma: Maaşınız ödeme gününden itibaren 20 gün geçmişse, işe gidip çalışmama hakkınız vardır. Bu sürede işveren sizin işinize son veremez ve yerinize başkasını alamaz.
İşçi Alacaklarında Zamanaşımı Süresi
İşçi alacakları davalarında zamanaşımı süresi genel olarak 5 yıldır (25 Ekim 2017 sonrası için).
Bu süre, işten çıktığınız tarihten değil; her bir maaşın/alacağın ödenmesi gerektiği tarihten başlar. Örneğin; Ocak 2020 ayına ait ödenmeyen bir maaşınız için en geç Ocak 2025'e kadar dava açmanız gerekir. Bu nedenle özellikle çalışırken birikmiş içeride alacakları olan işçilerin, bu 5 yıllık süreyi (ay ay eridiğini) unutmadan derhal hukuki yola başvurmaları gerekmektedir.
