Haksız Fesih Nedir?
İş sözleşmesinin, işveren tarafından yasalara göre "haklı" sayılabilecek geçerli bir nedene dayanmadan tek taraflı olarak sona erdirilmesine haksız fesih denir.
İş Kanunu'na göre bir işçinin işine son verilebilmesi için işverenin geçerli bir gerekçesi olmalıdır (örneğin; işçinin hırsızlık yapması, devamsızlık yapması vb.). Eğer patron sırf sizi sevmediği için, daha düşük maaşlı birini işe almak için veya ekonomik kriz bahanesiyle sizi kapı önüne koyuyorsa bu bir haksız fesihtir. Hukuk sistemimiz bu durumda tamamen işçiyi korur ve işvereni ağır tazminatlarla yükümlü kılar.
Dikkat: Yanlış SGK Çıkış Kodları ve Sahte Tutanaklar
İşverenler size kıdem ve ihbar tazminatı ödememek için, gerçeğe aykırı "devamsızlık" veya "performans düşüklüğü" tutanakları tutabilir. Daha da kötüsü, çıkışınızı Kod-29 veya Kod-46 (Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller - hırsızlık, hakaret vb.) gibi yüz kızartıcı SGK kodlarıyla yapabilirler.
Eğer bu şekilde bir iftiraya uğradıysanız; bu kod sadece tazminatınızı engellemez, işsizlik maaşı almanızı engeller ve gelecekteki kariyerinize leke sürer. Bu iftiraları mahkemede çürütmek ve SGK kodunuzu düzeltmek için derhal dava açmalısınız. Önünüze konulan savunma tutanaklarını "Kabul etmiyorum, gerçeğe aykırıdır" yazmadan asla imzalamayın!
Haksız Yere Çıkarılan İşçinin Hakları Nelerdir?
İşveren tarafından haksız fesih ile işten çıkarılan bir çalışanın talep edebileceği yasal haklar şunlardır:
- Kıdem Tazminatı: İşyerinde 1 yılınızı doldurduysanız, her yılınız için bir brüt maaş tutarında hesaplanan kıdem tazminatınızı almaya hak kazanırsınız. Detaylı bilgi
- İhbar Tazminatı: Çalışma sürenize bağlı olarak 2 hafta ile 8 hafta arasında değişen bildirim süresine uyulmadan aniden çıkarıldıysanız peşin ihbar tazminatı alırsınız. Detaylı bilgi
- İşe İade Talebi: İşletmede 30'dan fazla işçi çalışıyorsa ve 6 aylık kıdeminiz varsa, sadece tazminatla yetinmek yerine işe geri dönmeyi (ve boşta geçen süre ile işe başlatmama tazminatlarını) talep edebilirsiniz. Detaylı bilgi
- İçerideki Diğer Alacaklar: Ödenmemiş maaşlar, fazla mesailer, UBGT (bayram tatili) ücretleri ve kullanılmayan yıllık izin ücretleri.
İspat Yükü Kimdedir?
İş Hukukunda altın bir kural vardır: "Feshin haklı ve geçerli nedene dayandığını ispat yükü işverene aittir."
Yani siz haksız yere işten çıkarıldığınızı söylediğinizde, mahkeme size "hadi haksız olduklarını kanıtla" demez. Tam tersine, mahkeme işverene döner ve "Bu işçiyi neden çıkardın, elindeki somut deliller neler?" diye sorar. İşveren somut ve yasal bir delil sunamazsa dava işçi lehine sonuçlanır. Bu durum çalışanlar için çok büyük bir avantajdır.
Kötüniyet Tazminatı Nedir? Kimler Alabilir?
İş güvencesi kapsamında olmayan (örneğin 30 kişiden az çalışanı olan bir işyerinde çalışan veya 6 aydan az kıdemi olan) işçiler, işe iade davası açamazlar. Ancak yasa koyucu bu işçileri de korumasız bırakmamıştır.
Eğer işveren sırf siz yasal bir hakkınızı aradınız diye (örneğin "neden mesailerimi ödemiyorsunuz" dediniz veya şikayet ettiniz diye) veya hamile kaldığınız için intikam amacıyla işinize son verirse, bu fesih "kötüniyetli" kabul edilir. Bu durumda mahkeme işvereni, normal ihbar tazminatınızın 3 katı tutarında "Kötüniyet Tazminatı" ödemeye mahkum eder.
Dava ve Arabuluculuk Süreleri (Zamanaşımı)
Haksız fesih durumunda yasal süreçlere başlama süreleri talep edilecek hakka göre değişir:
- İşe İade Davası: İşten çıkarma bildiriminden itibaren tam 1 ay (30 gün) içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
- Kıdem, İhbar ve Kötüniyet Tazminatı: Fesih tarihinden itibaren 5 yıl içinde dava süreci başlatılmalıdır.
