İnşaat sektörü, "çok tehlikeli" iş kolunda yer alması nedeniyle yasaların işçiyi en sıkı koruduğu alanlardan biridir. Ancak kayıtdışı çalışma ve taşeron sisteminin karmaşıklığı, işçilerin haklarını almasını zorlaştırmaktadır.
1. İnşaatta İş Kazası ve Tazminat Hakları
Şantiyede yaşanan yüksekten düşme, malzeme düşmesi veya ekipman kaynaklı her türlü yaralanma "İş Kazası"dır. İşveren, 6331 sayılı İSG Kanunu gereği tüm önlemleri almakla yükümlüdür.
İş Kazası Sonrası Talep Edilebilecekler:
- Maddi Tazminat: İş gücü kaybı (sakatlık oranı) nedeniyle doğan kazanç kaybı.
- Manevi Tazminat: Yaşanan acı, elem ve kederin karşılığı.
- Destekten Yoksun Kalma: Ölümle sonuçlanan kazalarda ailenin talep edeceği tazminat.
- Tedavi Giderleri: SGK tarafından karşılanmayan tüm özel bakım ve ilaç masrafları.
2. Sigortasız (Kayıtdışı) Çalışan İşçinin Durumu
İnşaatlarda sıkça görülen "günlük yevmiye ile sigortasız çalıştırma" işvereni sorumluluktan kurtarmaz. İşçi kazaya uğradığında veya işten çıkarıldığında, orada çalıştığını şahitler, WhatsApp yazışmaları veya şantiye giriş kayıtlarıyla kanıtladığı anda tüm haklarını (Kıdem, İhbar ve İSG Tazminatı) alır.
"Sigortanızın yatırılmamış olması sizin suçunuz değil, işverenin ağır bir kusurudur. Mahkeme bu durumu işçi lehine yorumlar."
3. Taşeron (Alt İşveren) Varsa Sorumlu Kimdir?
İnşaatın ana sahibi (asıl işveren) ile işi yapan taşeron (alt işveren) arasındaki sözleşme işçiyi bağlamaz.
Yasaya göre; taşeronda çalışan bir işçinin maaşı ödenmezse veya iş kazası geçirirse, hem taşeron hem de projenin asıl sahibi olan ana firma birlikte (müteselsilen) sorumludur. Yani taşeronun parası olmasa bile, ana firmadan tüm alacaklarınızı icra yoluyla alabiliriz.
4. Ödenmeyen Yevmiyeler ve Pazar Mesaileri
İnşaat işçileri genellikle haftanın 7 günü, sabah erkenden gün batana kadar çalıştırılır.
- Haftalık 45 saati aşan her çalışma %50 zamlı ödenmelidir.
- Hafta tatili (genellikle Pazar) gününde çalıştırılan işçiye, o günün yevmiyesi %100 zamlı (çift yevmiye) olarak ödenmek zorundadır.
- İşveren "hava yağmurlu, bugün çalışma yok" diyerek işçiyi bekletiyorsa, bu süreler de işçinin hazır bulunduğu süreler olduğu için çalışma süresinden sayılır.
5. Proje Bazlı Çalışmada Kıdem Tazminatı
İnşaat bittiğinde işçinin işten çıkarılması "Belirli süreli işin sona ermesi" gibi görünse de, eğer işçi aynı firmanın farklı projelerinde (farklı inşaatlarında) arka arkaya çalışmışsa, bu süreler toplanır ve 1 yılı aştığında kıdem tazminatı hakkı doğar.
