Mobbing (Psikolojik Taciz) Nedir?
İşyerinde bir veya birden fazla kişi tarafından, belirli bir çalışana yönelik olarak sistematik, sürekli ve kasıtlı olarak uygulanan; çalışanı yıldırmayı, itibarsızlaştırmayı, işten soğutmayı veya istifaya zorlamayı amaçlayan her türlü psikolojik şiddet ve baskıya mobbing denir.
İşverenlerin, işçiyi işten çıkarıp kıdem tazminatı ödemek yerine, çalışanı bezdirerek "kendi isteğiyle istifa etmesini" (böylece tazminattan kurtulmayı) sağlamak için kullandıkları en yaygın ve en acımasız yöntemdir. Yargıtay bu durumu çok ciddiye alır ve mobbinge uğrayan işçiye hem istifa etse dahi kıdem tazminatını alma hem de manevi tazminat talep etme hakkı tanır.
Hangi Davranışlar Mobbing Sayılır?
Bir davranışın mobbing sayılabilmesi için tek seferlik olmaması, süreklilik arz etmesi (en az birkaç ay sürmesi) gerekir. Yargıtay kararlarına göre en sık karşılaşılan mobbing örnekleri şunlardır:
İşle İlgili Baskılar
Kapasitenin çok üzerinde iş yüklemek, mantıksız teslim süreleri belirlemek veya tam tersine hiç iş vermeyerek masada boş oturtmak.
Sosyal İzolasyon
Toplantılara çağırmamak, diğer çalışanların sizinle konuşmasını engellemek, selamlaşmamak, yokmuşsunuz gibi davranmak.
İtibarsızlaştırma
Diğer çalışanların önünde sürekli bağırmak, hakaret etmek, mesleki yeterliliğinizi alaya almak veya arkanızdan asılsız dedikodular yaymak.
Asılsız Tutanaklar
En küçük hataları abartarak sürekli uyarı veya savunma tutanağı yazdırmak, istifaya zorlamak için hukuki alt yapı hazırlamak.
Çok Önemli: Klasik İstifa Dilekçesi Yazmayın!
Baskılara dayanamayıp işten ayrılmaya karar verdiyseniz, asla İK'nın size verdiği standart "Gördüğüm lüzum üzerine / Özel nedenlerle istifa ediyorum" matbu dilekçesini imzalamayın. Bu dilekçe tazminat hakkınızı yakar.
Mobbing nedeniyle işten ayrılmak "Haklı Nedenle Derhal Fesih" hakkıdır. İstifa/Fesih dilekçenize mutlaka size yapılan baskıları ve mobbingi net olarak yazmalısınız. En güvenlisi, bu fesih bildirimini bir avukat aracılığıyla Noter'den ihtarname çekerek yapmaktır.
Mobbing Nasıl İspatlanır? (Yargıtay Ne İster?)
Mobbing, doğası gereği genellikle gizli, kapalı kapılar ardında veya ince mesajlarla yapıldığı için ispatı en zor davalardan biri olarak bilinir. Ancak Yargıtay'ın işçi lehine çok önemli bir kararı vardır: "Mobbing davalarında kesin ve somut delil aranmaz; mobbing yapıldığına dair kuvvetli emareler (belirtiler) sunulması, ispat yükünü işverene geçirir."
Mobbingi ispatlamak için kullanabileceğiniz deliller:
- Şahit (Tanık) Beyanları: İşyerinde yaşananlara bizzat şahit olan eski veya mevcut çalışma arkadaşlarınızın ifadeleri en güçlü delildir.
- Yazışmalar ve Dijital Kayıtlar: Mesai saatleri dışında atılan e-postalar, alaycı veya baskıcı WhatsApp mesajları, yöneticilerin uygunsuz talepleri.
- Sağlık Raporları: Mobbing nedeniyle yaşadığınız stres, depresyon, uykusuzluk, panik atak gibi rahatsızlıklar için psikiyatri veya psikologdan alınan reçeteler ve raporlar çok önemli bir emaredir.
- Asılsız Tutanaklar: İşverenin size sürekli tutanak tutması ve sizin bunlara yazdığınız mantıklı savunmalar da sistematik baskının bir delilidir.
Maddi ve Manevi Tazminat Hakları
Mobbing davasını kazanan bir işçinin elde edeceği çok ciddi kazanımlar vardır:
1. Kıdem Tazminatı
Mobbing nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle fesheden (istifa eden) işçi, 1 yılını doldurmuşsa kıdem tazminatının tamamını alır.
2. Manevi Tazminat
Yaşanılan psikolojik çöküntü, üzüntü ve stresin karşılığı olarak mahkeme, işvereni (ve mobbingi uygulayan kişiyi) işçiye yüklü miktarda manevi tazminat ödemeye mahkum eder.
3. Ayrımcılık Tazminatı
Eğer uygulanan mobbing; dil, ırk, cinsiyet, gebelik veya siyasi düşünce gibi nedenlere dayanıyorsa, 4 aya kadar ücret tutarında ekstra ayrımcılık tazminatı talep edilebilir.
